Diecezjalny Kongres Eucharystyczny
w Przemyślu (5-7 czerwca 1936) *
ANNA DURKACZ-FOREMSKA
Pochyliły się czoła,
ugięły kolana przed Bogiem Utajonym …
Kongres eucharystyczny to, jak powszechnie wiadomo, masowe zgromadzenie katolików (duchownych i świeckich) złączonych wspólną modlitwą. W ramach takiego zjazdu odbywają się wykłady, msze święte oraz adoracje Najświętszego Sakramentu. W tych dniach umacniamy więzy naszej wiary, nadziei i miłości z Bogiem. Są to dni generalnej spowiedzi i przystępowania ogromnej rzeszy wiernych do Komunii Świętej. Takim wydarzeniem w Przemyślu był m.in. Diecezjalny Kongres Eucharystyczny, który odbył się w dniach 5-7 czerwca 1936 r. i zgromadził on sto tysięcy wiernych, którzy przybyli tu z całej diecezji i z poza jej granic. Jak pisał „Głos Eucharystyczny” w Nr 7 z lipca 1936 r. podobnej wielkiej i wspaniałej manifestacji religijnej i patriotycznej Przemyśl nie widział od kilkudziesięciu lat. Przewyższyła ona rozmiarami nawet Kongres Marjański, który odbył się tu ponad 26 laty.
Honorowe Prezydium na błoniach w Prałkowcach z okazji Diecezjalnego Kongresu Eucharystycznego w Przemyślu (od lewej: prezydent Przemyśla Leonard Chrzanowski, starosta przemyski Adam Remiszewski, prezes Sądu Okręgowego dr Jan Prochazka, dowódca Okręgu Korpusu nr X w Przemyślu gen. Wacław Scaevola-Wieczorkiewicz, 7 czerwca 1936 (zb. MNZP, MPF-18300)
Patronat nad tym przedsięwzięciem objęli J. Eks. Bolesław Twardowski metropolita lwowski i Franciszek Barda biskup przemyski. Honorowe Prezydium natomiast: gen. Wacław Scaevola-Wieczorkiewicz dowódca Okręgu Korpusu Nr X, gen. Mieczysław Boruta-Spiechowicz dowódca 22 Dywizji Piechoty Górskiej, duchowny Wojciech Tomaka sufragan przemyski, Leonard Chrzanowski prezydent miasta, Adam Remiszewski starosta przemyski, Dr Jan Prochazka prezes Sądu Okręgowego i Seweryn Dolański prezes Diecezjalnego Instytutu Akcji Katolickiej.
Uczestnicy Diecezjalnego Kongresu Eucharystycznego na rynku przemyskim, widoczni m.in przedstawiciele Honorowego Prezydium: gen. Mieczysław Boruta-Spiechowicz, Adam Remiszewski, gen. Wacław Wieczorkiewicz, Dr Jan Prochazka, Leonard Chrzanowski, 7 czerwca 1936 (zb. MNZP, IPH-F-540/5)
Uroczystości w Przemyślu były przygotowywane z pewnym wyprzedzeniem. Opracowano z tej okazji „Informator Szczegółowy Kongresu Eucharystycznego diecezji przemyskiej o. łac. w dniach 5, 6 i 7 czerwca 1936 r.” oraz skrupulatny afisz. Do organizacji powołany został specjalny Komitet Wykonawczy. Pilnowaniem porządku zajęli się członkowie Honorowej Straży Obywatelskiej, którzy aby wyróżnić się z tłumu nosili na lewym ramieniu opaski koloru biało-żółtego. Komitet Kongresu dodatkowo przygotował, a Starostwo zatwierdziło, m.in.: jadłospis i cennik potraw. Posiłki wydawane były we wszystkich restauracjach przemyskich, jadłodajniach, ruchomych kioskach i kuchni polowej. Wyznaczono miejsca pomocy lekarskiej w szpitalach jak i w punktach oznaczonych flagami Czerwonego Krzyża. Uruchomiono także, na te dni, specjalną sieć telefoniczną (sieć łączności polowej włączono do sieci stałej pocztowej w Przemyślu). Dzięki temu zarówno członkowie Komitetu, jak i pozostali uczestnicy Kongresu, mogli w razie potrzeby uzyskać poradę lub natychmiastową pomoc lekarską.
Do tak dużego przedsięwzięcia przygotowano także zakwaterowanie osobne dla młodzieży i osobne dla osób dorosłych. Młodzież ulokowano po szkołach (Piramowicza przy ul. Kopernika, Szkole Powszechnej Żeńskiej im. Juliusza Słowackiego przy ul. Władycze, u Benedyktynek, czy w Gimnazjum Zasańskim męskim), a dorosłych masowo, na słomie, nawet rekordowo do 5000 osób, w dawnym magazynie tytoniowym przed kościołem na Błoniu Lwowskim, niewiele mniej w Tartaku T. Bystrzyckiego, czy w magazynach młyna Frenkla. Bez żadnych opłat można było również odpocząć w realności Seminarium Duchownego w pobliżu Zamku. Kto chciał, miał możliwość wynająć sobie pokoje specjalne, za odpowiednią opłatą.
Mieszkańcy miasta również byli proszeni o współpracę w przygotowaniach do Kongresu chociażby poprzez przyozdobienie swoich domów i mieszkań na zewnątrz sztandarami narodowymi i papieskimi, kilimami, zielenią i kwiatami oraz specjalnymi nalepkami okiennymi. Do Przemyśla zjechali wówczas wierni z całej diecezji i z poza jej granic, a postoje mieszczące ok. 1200 wozów umieszczono: przy placu ćwiczeń 10 p .a. c. przy Nehrybce, placu ćwiczeń 5 p. s. p. przy ul. Słowackiego i Bakończyckiej, placu ćwiczeń 22 p. a. l przy ul. Wiśniowieckiego i ul. Hetmana Zamojskiego, koło Braci Albertów, na Bodnarówce i w Prałkowcach.
Plan postoju wozów i kwater zbiorowych podczas Kongresu Eucharystycznego w Przemyślu, (źródło: Informator Szczegółowy Kongresu Eucharystycznego diecezji przemyskiej o. łac. w dniach 5, 6 i 7 czerwca 1936 r., Przemyśl 1936, załącznik nr 1.
Uroczystości rozpoczęły się w piątek o godz. 18.00 na placu przed Katedrą. Otwarcia Kongresu wraz z przemówieniem dokonał ks. biskup Franciszek Barda, a zgromadzeni wierni odmówili donośnie Wierzę w Boga. Na pamiątkę rozpoczęcia Kongresu rozdano uczestnikom pamiątkowe obrazki z datą 5.VI.1936 r. Następnie uczestnicy udali się do punktów, w których przygotowano dla nich posiłek i do swoich miejsc zakwaterowania.
Młodzież na błoniach w Prałkowcach z okazji Diecezjalnego Kongresu Eucharystycznego w Przemyślu, 6 czerwca 1936 (zb. MNZP, MPF-6510)
Młodzież na błoniach w Prałkowcach z okazji Diecezjalnego Kongresu Eucharystycznego w Przemyślu, 6 czerwca 1936 r. (zb. MNZP, MPF-6506)
Kolejny dzień, 6 czerwca, należał szczególnie do młodzieży, która w tym dniu odegrała najważniejszą rolę. Zebrali się wówczas wychowankowie m.in.: Sodalicji dla Uczniów z Przemyśla (w Przemyślu powstała w 1911 r.), drużyny harcerskie, liczni reprezentanci gimnazjów z Jarosławia, Rzeszowa, Jasła, Sanoka, Drohobycza, Borysławia, czy Zakładu Naukowo-Wychowawczego Ojców Jezuitów w Chyrowie. Grupy te przybyły ze swoimi sztandarami jeśli takie posiadały; ubrani byli elegancko lub w mundurki. Część z nich miała naszywki z nazwą szkoły lub miejscowości z której przybyli, tarcze szkolne oraz kotyliony z sercami różnych kształtów (owalne lub czworokątne w kształcie rombu) wykonanych specjalnie na tą okazję. Uczniowie salezjańskiej Szkoły Organistowskiej mieli ze sobą swoje instrumenty i grali na nich w dogodnym na to momencie.
Zdjęcie obok:
Serce kotylionu z okazji Diecezjalnego Kongresu Eucharystycznego w Przemyślu (zb. MNZP, ZNr-11074)
Mszę dla młodych zorganizowano w siedmiu kościołach równocześnie o godz. 8.00. Po sumie, liczne grupy zamiejscowe udały się do wyznaczonych punktów umieszczonych po szkołach i spożyły tam darmowe śniadanie. Ci co pozostali na placach przykościelnych jedli swój prowiant, ponieważ nie zgłosili się wcześniej na listę chętnych na posiłek. Równocześnie wówczas odbywał się zjazd delegowanych Katolickich Stowarzyszeń Młodzieży żeńskiej i męskiej, który zakończył się akademią z przemówieniem Józefa Stemlera z Warszawy (dyrektora Polskiej Macierzy Szkolnej oraz redaktora pisma Oświata Polska) o religijnym wychowaniu członków stowarzyszeń katolickich jako podstawie ich działania. Inne odczyty miały miejsce na dziedzińcu Zgromadzenia Księży Salezjanów i przy ul. Fryderyka Chopina 1 (bursa żeńska), w godzinach od 15.00 do 17.00.
Młodzież na błoniach w Prałkowcach z okazji Diecezjalnego Kongresu Eucharystycznego w Przemyślu, 6 czerwca 1936 (zb. MNZP, IPH-F-541/2)
O godz. 10.30 rozpoczęto, dla pozostałych uczestników Kongresu, uroczyste sumy we wszystkich kościołach przemyskich. O godz. 11.00 młodociani udali się przed ołtarz polowy na Błonie koło Prałkowiec na Adorację Najświętszego Sakramentu i ślubowanie dozgonnej wierności Chrystusowi co odczytano z przygotowanych wcześniej kart. Następnie procesyjnie udali się na rynek przemyski i odmówili wspólnie modlitwę „Boże coś Polskę”.
W „Głosie Eucharystycznym” tak opisano ten dzień: Przepiękny widok. Zewsząd, gdzie okiem rzucisz, jedna nieprzerwana fala wlewa się na błonie w Prałkowcach. Kolory, stroje narodowe, regjonalne, sztandary, życie! Punktualnie o 11 odezwały się dzwoneczki i nastąpiło wystawienie N. Sakramentu. Pochyliły się czoła, ugięły kolana przed Bogiem Utajonym. Zabrzmiały pieśni — potem gorące przemówienie Ks. Biskupa Bardy, niesione daleko mocą megafonów i chwila najuroczystsza: podniosłe ślubowanie dozgonnej wierności Chrystusowi. (…) Po nabożeństwie przy dźwięku orkiestr ruszyły zwarte szeregi na rynek miasta. Nowy wspaniały obraz. Gdzie okiem rzucisz, głowa przy głowie. Muzyki wojskowe, chyowska i salezjańskiej Szkoły Organistowskiej przygrywają naprzemian, aż weszli na plac ostatni. Teraz modlitwa za Ojczyznę, „Boże coś Polskę” i gromkie wiwaty na cześć Ojca św., P. Prezydenta, Księży Biskupów i władz.
Młodzież na przemyskim rynku z okazji Diecezjalnego Kongresu Eucharystycznego w Przemyślu, 6 czerwca 1936 r. (zb. MNZP, MPF-6511)
Wieczorem, tego samego dnia, od godz. 18.00 do 19.30 odbyły się równocześnie jeszcze dwie uroczyste akademie. Jedna w sali Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”, a druga w Zakładzie Księży Salezjanów. Wstęp na nie był ograniczony, wymagane było posiadanie biletu wstępu i zajmowanie wskazanych na nim miejsce; podział był na loże. W gmachu „Sokoła” czas umilał Chór Towarzystwa Muzycznego, orkiestra 38 p.p. i 5 p.s.p., a referat wygłosił ks. Edward Kosibowicz (przełożony klasztoru Jezuitów i redaktor naczelny „Przeglądu Powszechnego”). U Księży Salezjanów natomiast wystąpił Chór Towarzystwa „Echo” oraz Orkiestra i Chór Księży Salezjanów. Przemówił dr prawa Marian Czarnek. Ostatnim punktem sobotnich uroczystości było rozpoczęcie o godz. 21.30 nocnej Adoracji Najświętszego Sakramentu i o północy cichych mszy świętych we wszystkich kościołach. Adoracja całonocna odbywała się natomiast tylko w dwóch kościołach: w Katedrze i u Salezjanów, którą zakończono o godzinie 6.00.
Ostatni dzień Kongresu (7 czerwca) rozpoczął się o godz. 8.00 wspólnym wymarszem wszystkich organizacji parafialnych i innych towarzystw na błonie w Prałkowcach. Dojście zaplanowano kierując się Wybrzeżem Piłsudskiego, szosą sanocką, mostem żelaznym i przez most polowy wybudowany specjalnie na czas Kongresu w przedłużeniu ul. Rzecznej. Na miejscu rozmieszczenie było zorganizowane ściśle z planem. Na każdym polu były tabliczki z nazwami dekanatów, w których trzeba było zajmować miejsca. Przy samym ołtarzu było podium dla władz cywilnych i wojskowych, kompanie honorowe, wojsko i różne delegacje z pocztem sztandarowym. Naprzeciw ołtarza natomiast ulokowano, w czterech polach, przedzielonych drogami ewakuacyjnymi, pozostałych wiernych. Byli to m.in. rozlokowani w odpowiedniej kolejności: duchowni, zakonnice, władze szkolne, różne organizacje przemyskie, oficerowie rezerwy, Katolickie Stowarzyszenia Młodzieży Żeńskiej i Męskiej, Sodalicje żeńskie i męskie, Katolickie Stowarzyszenia Kobiet i Mężczyzn oraz dekanaty (przemyski, brzozowski, dynowski, dukielski, jarosławski, leżański, łańcucki, miechowski, mościcki, przeworski, pruchnicki, rozwadowski, rudnicki, sokołowski, sieniawski, strzyżowski, drohobycki, dobromilski, leski, sanocki, krośnieński itp.).
Rozmieszczenie na błoniach w Prałkowcach z okazji Diecezjalnego Kongresu Eucharystycznego w Przemyślu, 7 czerwca 1936 r. (zb. MNZP, MPF-6509)
Różne ujęcia z Diecezjalnego Kongresu Eucharystycznego w Przemyślu na błoniach koło Prałkowiec, 7 czerwca 1936 r. (zb. MNZP, IPH-F-539-1)
O godz. 9.30 rozpoczęła się uroczysta, polowa msza święta celebrowana przez J. E. Ks. arcybiskupa Bolesława Twardowskiego, kazanie o miłości Jezusa w Najświętszym Sakramencie wygłosił biskup tarnawski dr Franciszek Lisowski, a o godz. 11.00 biskup przemyski dr Franciszek Barda dokonał poświęcenia Diecezji Boskiemu Sercu Jezusa. Następnie ulicami Przemyśla (Wybrzeżem Marszałka Piłsudskiego, Jagiellońską i Franciszkańską na Rynek) ruszyła olbrzymia procesja z Najświętszym Sakramentem. Przez przeszło 2 godziny szli wierni parafiami, ustawieni ósemkami. Środek procesji zajęły zakony, za którymi postępowali księża z całej diecezji. Kolejno szli: ks. arcybiskup Bolesław Twardowski, ks. biskupi Franciszek Barda, Franciszek Lisowski, Wojciech Tomaka i Edward Komar, biskupi greckokatoliccy: Jozafat Kocyłowski i Grzegorz Łakota, dzieci komunijne, dostojnicy świeccy, a na końcu pozostali wierni.
Procesja ustawiona ósemkami z okazji Diecezjalnego Kongresu Eucharystycznego w Przemyślu, 7 czerwca 1936 r. (zb. MNZP, MPF-17504)
Procesja z okazji Diecezjalnego Kongresu Eucharystycznego w Przemyślu, wśród duchowieństwa widoczni: bp F. Barda, F. Lisowski, J. Kocyłowski, 7 czerwca 1936 r., (zb. MNZP, MPF-6505)
Procesja z okazji Diecezjalnego Kongresu Eucharystycznego w Przemyślu, 7 czerwca 1936 r. (zb. MNZP, MPF-6503)
Na zakończenie Kongresu tłum uroczyście odśpiewał Te Deum i Boże coś Polskę. Następnie zgromadzonym licznie wiernym udzielono Bożego Błogosławieństwa Najświętszym Sakramentem. Niedługo potem wierni, nadal procesyjnie, rozeszli się do miejsc swoich kwaterunków, aby odpocząć, posilić się i udać się do swoich domów. Jedni przybyli tu pielgrzymkami, inni swoimi wozami, a jeszcze inni pociągami. Dla pasażerów indywidualnych były przewidziane zniżki 33% za bilet, a dla grup zorganizowanych (powyżej 60 osób) 40%.
W broszurze „Pamiątka z Diecezjalnego Kongresu Eucharystycznego w Przemyślu 5-7 czerwca 1936” tak podsumowano te wydarzenia: Podniosłe dni Kongresowe minęły. Słodko było klęczeć pod ołtarzem Pańskim i modlić się, adorować, wylewać u stóp Jezusa Utajonego troski i bóle, wyciągając ku Jego tronowi spracowane dłonie. Już trzeba wracać do domu.
Wśród uczestników kongresu byli obecni mieszkańcy z całej diecezji i z poza jej granic; niezależnie od wieku. Zgromadzeni to zarówno dzieci, młodzież, ludzie w sile wieku jak i starcy. Wszyscy ci którzy mieli nadzieję na wielkie przemiany, na lepsze jutro. Ci co byli przeciwko wszelkim zakusom wrogów Kościoła i wiary, a chcieli aby donośne bicie dzwonów kongresowych usłyszała Polska jak długa i szeroka.
Uczestnicy Diecezjalnego Kongresu Eucharystycznego w Przemyślu na rynku, 7 czerwca 1936 r. (zb. MNZP, MPF-2464)
Duchowieństwo obu obrządków i kompania Wojska Polskiego na przemyskim rynku z okazji Diecezjalnego Kongresu Eucharystycznego w Przemyślu, 7 czerwca 1936 r. (zb. MNZP, MPF-17502)
Procesyjne wyjście z przemyskiego rynku ul. Franciszkańską po zakończonych uroczystościach z okazji Diecezjalnego Kongresu Eucharystycznego w Przemyślu, 7 czerwca 1936 r. (zb. MNZP, MPF-2077)
Literatura:
– Informator Szczegółowy Kongresu Eucharystycznego diecezji przemyskiej o. łac. w dniach 5, 6 i 7 czerwca 1936 r., Przemyśl 1936.
– Ks. Zych S., Diecezja przemyska obrzędu łacińskiego w latach 1939-1944/1945, Przemyśl 2011.
– Pamiątka z Diecezjalnego Kongresu Eucharystycznego w Przemyślu 5-7 czerwca 1936, ed. Ks. A. Śródka, Przemyśl 1936.
Czasopisma:
– „Głos Eucharystyczny” Nr. 7, lipiec 1936.
Netografia:
– obrazek/ pamiątka z datą 5/VI 1936 rk, vide: https://allegro.pl/oferta/przemysl-1936-pamiatka-z-kongresu-eucharystycznego-14805446588 [dostęp: 23.05.2024].
– Serce kotylionu w kształcie rombu, vide: https://onebid.pl/pl/medale-ii-rp-plakieta-kongres-eucharystyczny-przemysl-1936/2760066 [dostęp: 28.11.2025].
Źródła archiwalne:
– Afisz z programem Diecezjalnego Kongresu Eucharystycznego w Przemyślu, (zb. MNZP, MP.Hist-200/1)
– Program uroczystej akademii z okazji Diecezjalnego Kongresu Eucharystycznego w Przemyślu służący za bilet wstępu, (zb. MNZP, MP.Hist-706)
*Tekst poniższy jest wersją poszerzoną materiału: Durkacz-Foremska A., Diecezjalny Kongres Eucharystyczny w Przemyślu, vide: https://mnzp.pl/zbiory/mpf-6505/
Czasy II Rzeczpospolitej: pozostałe posty
